ERDOĞAN TEZİÇ DÖNEMİNDE GÜNDEME GELEN TEDVİREN GÖREVLENDİRME

Tedviren görevlendirme  en son eski Y.Ö.K başkanı Erdoğan Teziç döneminde yeni kurulan on beş yeni üniversiteye rektör atanması konusunda medyada sık sık gündeme gelmişti. Hararetli tartışmalar sırasında tedviren atamanın veya görevlendirmenin ne anlama geldiği pek anlaşılamamıştı. Erdoğan Teziç tüm mevzuatı hiçe sayarak o dönemde bu rektörleri altı aylığına atamıştı.

Tedviren atamanın veya görevlendirmenin tanımını yapmakta fayda vardır.

Mevzuatta tedviren görevlendirmenin dayanağı sayılabilecek 99 sıra nolu Devlet Memurları Kanunu Genel Tebliğinde, tedviren görevlendirme ''Asilde aranan şartlara sahip vekil memur bulunamadığı takdirde, hizmetin aksamadan yürütülebilmesi bakımından herhangi bir şekilde boşalmış veya boş bulunan bir görevin öncelikle varsa yardımcıları yoksa asilde aranan şartlara en yakın personel tarafından tedviren gördürülmesi mümkündür. 657 sayılı Kanunun vekalet ücreti ödenmesine ilişkin 175 inci maddesine göre, tedvir dolayısıyla herhangi bir ödeme yapılması mümkün bulunmamaktadır.” şeklinde tarif edilmiştir.

Bir kadroya vekaleten görevlendirilen personel asilde aranan şartları taşımıyorsa bu görevlendirme tedviren bir görevlendirmedir. Anayasanın 128.maddesinde 'Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. 'hükmü yer almış ve memurların özlük işlerini düzenleyen 657 sayılı kanunda ise 'tedviren atama veya görevlendirme' şeklinde bir yöntem öngörülmemiştir. 657 sayılı Kanunda atama veya görevlendirme şekilleri tereddüde mahal bırakmayacak kadar açıktır. Bunlar ise; asaleten, vekaleten ve ikinci görev olarak üç şekilde tanımlanmıştır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda sayılmayan ve düzenlenmeyen bir atamanın Maliye Bakanlığı tarafından çıkarılan bu tebliğle düzenlenmesi hukuki açıdan sıkıntılı bir durum oluşturmuştur. Kanunla yapılması gerekli bir düzenleme hakkında tebliğ ile düzenleme yapılamaz,yapılsa da geçerli olmaz. Kaldı ki 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 175. maddesine 2001 yılında eklenen 'Ancak, kurum içinden veya diğer kurumlardan vekalet edenlere vekalet aylığı ödenebilmesi için, vekilin asilde aranan şartları taşıması zorunludur. 'hükmü karşısında tedviren görevlendirmenin önü tamamen kapanmıştır. Ayrıca 17.04.2006 tarihli ve 2006/10344 sayılı 'Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara ilişkin Bakanlar Kurulu Kararının dokuzuncu maddesinde de, bir göreve vekalet edeceklerin genel ve ilgili mevzuatı uyarınca asaleten atanmada aranan tüm şartları bir arada taşımaları gerektiği, bu şartları taşımayanlara vekalet nedeniyle öngörülen zam ve tazminatların ödenemeyeceği belirtilmiştir.

Tedviren görevlendirme ile ilgili Danıştay ve Sayıştay  tarafından verilmiş çeşitli kararlar bulunmaktadır. Bunlardan bazıları;

Danıştay Kararları:

Danıştay 11. Dairesinin 31.03.2003 E:2000/11511,K:2003/1499 sayılı kararında özetle; Çanakkale - Gelibolu İlçesi Milli Eğitim Şube Müdürlüğünü tedviren yürüten ve Milli Eğitim Bakanlığı'nın 1999/50 sayılı genelgesinin 6. maddesinin 'tedviren görevlendirme durumunda ödenecek ek ders ücretlerini düzenleyen' kısmına istinaden ek ders ücreti isteyen ilgiliye bu ek ders ücretinin verilemeyeceğini ve anılan genelgenin bu maddesinin iptaline hükmetmiştir. Ayrıca ilgilinin bu görevlendirme nedeniyle yan ödeme ve özel hizmet tazminatlarının davalı daireye yaptığı başvuru tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte ödenmesine hükmetmiştir. Bunun üzerine davalı daire M.E.B İdari Dava Daireleri Kuruluna başvurmuş, bu kurul da 11.Dairenin genelgenin iptaline dair hükmünü onamış, ancak yan ödeme ve özel hizmet tazminatının ödenmesi gerektiği yönündeki hükmünü iptal etmiştir.(28.12.2006,E:2003/736,K:2006/3361)

-Lise mezunu olan ve 1. derece kadrolu malmüdürlüğü görevini valilik oluru ile vekaleten yürüten davacıya üstlendiği sorumluluk dikkate alınarak yürütülen vekalet görevinden ötürü vekalet aylığına eşdeğer tutarda bir meblağın tazminat olarak ödenmesi, zam ve tazminat farklarının geri alınması  gerekir.(11.D.,22.12.2003,E:2001/481,K;2003/5610)

Yukarıya aldığımız Danıştay kararlarından çıkacak sonuçlar şöyle özetlenebilir;

1- Danıştay tedviren görevlendirmeyi hukuken kabul etmektedir.
2- Tedviren görevlendirilen kadroya ait yan ödeme, özel hizmet tazminatı vb. diğer tazminatlar ilgilisine ödenemez.
3- Tedviren görevlendirmede zam ve tazminat farkı ödenemez.
4- Tedviren görevlendirilen personele vekalet aylığı adı altında bir ücret ödenmesi mümkün değilse de yürütülen görevden dolayı üstlenilen sorumluluk da dikkate alınarak vekalet aylığına eşdeğer tutarda bir meblağ tazminat olarak ödenmelidir.

Sayıştay Kararları:

-99 seri nolu Devlet Memurları Kanunu Genel Tebliğinde asilde aranan şartlarla ilgili olarak, 1-4 dereceli kadrolara vekalet edeceklerin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 68 inci maddesi (B) bendinde belirtilen şartları taşıması gerektiği belirtilmektedir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 68. maddesinin (B) bendinde ise, 3 üncü dereceli göreve daha alt derecelerden atama yapılabilmesi için yüksek öğrenim görme şartı getirildiğinden, bu şartı taşımadığı anlaşılan ……'e vekalete ilişkin zam ve tazminat farkının ödenmesi mümkün değildir. (T.K,Tutanak No:29867 Tutanak Tarihi : 29.01.2008)

-657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve yan ödeme kararnamelerinde, asilin atanmasındaki şartlara ve prosedüre uyulmadan bakanlık veya valilik oluru ile birinci dereceli müdürlük kadrolarını tedviren yürüten personele, tedvir dolayısıyla herhangi bir tazminat ve yan ödeme farkının ödenmesini öngören bir hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle, Bayındırlık İl Müdürlüğü kadrosuna tedviren atanan personele ilave özel hizmet tazminatı ödenmesi mümkün değildir. ( 7.Daire, Karar No : 9095 Kararın Tarihi : 07.01.2003)

-5'inci derecede kadrolu orman işletme müdürlüğü mühendisi olup, aynı yer işletme müdürlüğü görevini tedviren yürüten ilgiliye işletme müdürlüğü kadrosuna ait zam ve tazminatların ödenmesinin mevzuata aykırıdır. (8.Daire,Karar No:4059,K.T:19.03.1998)
Makalenin başındaki tedviren rektör atanması ile ilgili konuya dönecek olursak;

YÖK'ün yetkilerini düzenleyen 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanununa göre YÖK Başkanının rektör atamak gibi bir görev ve yetkisi bulunmamaktadır. Eski YÖK Başkanı Erdoğan Teziç'in başvurduğu tedviren rektör atama yolu tamamen hukuksuz bir işlem olarak tarih sayfalarındaki yerini almıştır. Teziç'in yaptığı bu hukuk katliamına göre ilk defa bir rektör üç üniversiteyi yönetmiş oldu. Kadri Yamaç, Ferit Bernay, İbrahim Özler tarihe aynı anda üç üniversiteyi yöneten rektörler olarak geçtiler. Örneğin Kadri Yamaç Gazi Üniversitesini asaleten, Çorum Hitit ve Kastamonu Üniversitelerini tedviren yönetmiş oldu. Bu rektörlerin yaptığı birçok işlem hukuken sakat olmuştur. Kanunen yetkisi olmayan bir kişinin yapacağı işlemler hukuk aleminde yok hükmündedir. İdari işlemler yetkisiz rektörler tarafından yerine getirilmiş olup hukuki ve mali sorumluluk ortaya çıkmıştır. 5018 sayılı Kanuna göre üst yönetici,4734 sayılı Kamu İhale Kanununa göre ihale yetkilisi olan rektörlerin hukuka aykırı bir şekilde tedviren atanmaları idari ve mali anlamda bir takım sıkıntıları beraberinde getirecektir. 2006 yılında kurulmuş bulunan bu onbeş yeni üniversitenin hesaplarını inceleyen müfettişlerin  bu hususları göz önünde bulundurmalarında fayda vardır. 

Sonuç :

657 sayılı kanunda yer almayan bir atama şeklinin bir genel tebliğe dayanılarak uygulanması yazılı hukuka olan duyarsızlığın en tipik örneklerindendir. Ayrıca tedviren görevlendirilen personel açısından da sıkıntı doğuracaktır. Zira bu personel bir sorumluluk altına itilmekte, bu sorumluluğun karşılığı olarak hak edilen ücret, zam, tazminat vb. ödemeleri alamayacaklardır zira buna mevzuat müsaade etmemektedir. Gerçi Danıştay'ın yukarıda değindiğimiz kararlarında vekalet aylığına eşit bir meblağın tazminat olarak ödenmesi yönünde bir içtihadı varsa da kanaatimce tedviren görevlendirmelerde böyle bir tazminat dahi 657/175'e eklenen ve yukarıda anılan hükmün ruhuna terstir. Zira bu maddede asilin vekalet aylığına hak kazanabilmesi için mutlaka asilde aranan şartları taşıması gerektiği vurgulanmıştır. Vekalet aylığı değil de buna eşit bir tazminat verilmesi de sonucu değiştirmeyecektir. Tedviren görevlendirmeyi yapacakların veya tedviren görevlendirileceklerin bu hususu göz önüne almaları gerekir. İdarelerin tedviren görevlendirme yerine başka çözüm yolları bulmaları gerekir. Bunlardan biri olarak asilde aranan şartları haiz personel kurum içinden bulunamadığı takdirde diğer kurumlardan bu nitelikleri haiz personel bulmaları ifade edilebilir.

Alp GÜÇLÜ