KAMUDA HEDİYELEŞME VE RÜŞVET

Maalesef hala çoğu kamu kurumunda işler hediye veya açıkça rüşvet vermekle bitirilebiliyor. Vatandaş hizmet almanın en hızlı yolunun bu olduğunun da farkında, yoksa aylarca dosyaların tamamlanmayacağını evrakların sürüncemede bıraktırılabileceğini yaşamış, tecrübe etmiş.Diğer taraftan kamuyla devamlı iş yapan firmalarda personeli kendine ısındırma, gelecekte karşılaşabileceği sorunları önleme adına bazı ufak tefek (!) hediyelerde verebilmektedir.

Devlet Memurları Kanununda “Hediye Alma, Menfaat Sağlama Yasağı” maddesinde

“Devlet memurlarının doğrudan doğruya veya aracı eliyle hediye istemeleri ve görevleri sırasında olmasa dahi menfaat sağlama amacı ile hediye kabul etmeleri veya iş sahiplerinden borç para istemeleri ve almaları yasaktır.

(Ek fıkra: 25/05/2004 - 5176 S.K./9.mad) Kamu Görevlileri Etik Kurulu, hediye alma yasağının kapsamını belirlemeye ve en az genel müdür veya eşiti seviyedeki üst düzey kamu görevlilerince alınan hediyelerin listesini gerektiğinde her takvim yılı sonunda bu görevlilerden istemeye yetkilidir.”

denilmiştir.

Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri İle Başvuru Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 'Hediye alma ve menfaat sağlama yasağı' maddesi hükmü ise şöyledir:

“Kamu görevlisinin tarafsızlığını, performansını, kararını veya görevini yapmasını etkileyen veya etkileme ihtimali bulunan, ekonomik değeri olan ya da olmayan, doğrudan ya da dolaylı olarak kabul edilen her türlü eşya ve menfaat hediye kapsamındadır.

Kamu görevlilerinin hediye almaması, kamu görevlisine hediye verilmemesi ve görev sebebiyle çıkar sağlanmaması temel ilkedir.
Kamu görevlileri, yürüttükleri görevle ilgili bir iş, hizmet veya menfaat ilişkisi olan gerçek veya tüzel kişilerden kendileri, yakınları veya üçüncü kişi veya kuruluşlar için doğrudan doğruya veya aracı eliyle herhangi bir hediye alamazlar ve menfaat sağlayamazlar.

Kamu görevlileri, kamu kaynaklarını kullanarak hediye veremez, resmi gün, tören ve bayramlar dışında, hiçbir gerçek veya tüzel kişiye çelenk veya çiçek gönderemezler; görev ve hizmetle ilgisi olmayan kutlama, duyuru ve anma ilanları veremezler.

Uluslararası ilişkilerde nezaket ve protokol kuralları gereğince, yabancı kişi ve kuruluşlar tarafından verilen hediyelerden, 3628 sayılı Kanunun 3. maddesi hükümleri saklı kalmakla birlikte, söz konusu maddede belirtilen sınırın altında kalanlar da beyan edilir.

Aşağıda belirtilenler hediye alma yasağı kapsamı dışındadır:

a) Görev yapılan kuruma katkı anlamına gelen, kurum hizmetlerinin hukuka uygun yürütülmesini etkilemeyecek olan ve kamu hizmetine tahsis edilmek, kurumun demirbaş listesine kaydedilmek ve kamuoyuna açıklanmak koşuluyla alınanlar (makam aracı ve belli bir kamu görevlisinin hizmetine tahsis edilmek üzere alınan diğer hediyeler hariç) ile kurum ve kuruluşlara yapılan bağışlar,

b) Kitap, dergi, makale, kaset, takvim, cd veya buna benzer nitelikte olanlar,

c) Halka açık yarışmalarda, kampanyalarda veya etkinliklerde kazanılan ödül veya hediyeler,

d) Herkese açık konferans, sempozyum, forum, panel, yemek, resepsiyon veya buna benzer etkinliklerde verilen hatıra niteliğindeki hediyeler,

e) Tanıtım amacına yönelik, herkese dağıtılan ve sembolik değeri bulunan reklam ve el sanatları ürünleri,

f) Finans kurumlarından piyasa koşullarına göre alınan krediler.
Aşağıda belirtilenler ise hediye alma yasağı kapsamındadır:

a) Görev yapılan kurumla iş, hizmet veya çıkar ilişkisi içinde bulunanlardan alınan karşılama, veda ve kutlama hediyeleri, burs, seyahat, ücretsiz konaklama ve hediye çekleri,

b) Taşınır veya taşınmaz mal veya hizmet satın alırken, satarken veya kiralarken piyasa fiyatına göre makul olmayan bedeller üzerinden yapılan işlemler,

c) Hizmetten yararlananların vereceği her türlü eşya, giysi, takı veya gıda türü hediyeler,

d) Görev yapılan kurumla iş veya hizmet ilişkisi içinde olanlardan alınan borç ve krediler.

Bu Yönetmelik kapsamına giren en az genel müdür, eşiti ve üstü görevliler, bu maddenin 5 inci fıkrası ve 6 ncı fıkranın (a) bendinde sayılan hediyelere ilişkin bir önceki yılda aldıklarının listesini, herhangi bir uyarı beklemeksizin her yıl Ocak ayı sonuna kadar Kurula bildirirler.”
Belirtilen Kanun ve Yönetmeliklere göre kamu görevlerinin hediye alması istisnai haller dışında yasaklanmıştır. Bunun takibi gerek müfettişlerin gerekse Etik Kurulunun görevidir.

Etik Kurulu bir yandan lokum verilmesini bile etik bulmazken diğer taraftan bazı kurumlarda değişik uygulamalar ortaya çıkmıştır. Bunlardan en ilginci de hediye kart uygulamasıdır. Firmalarca içi para dolu kartlar üst yöneticilere dağıtılmakta ünlü mağazalardan şahıslar istediği alışverişi yapmaktadırlar. Kartların üzerinde herhangi bir isim yazılmadığından kimin alıp, kimin kullandığı, kim tarafından verildiği, sadece alan ve veren arasındaki bir sır olarak kalmaktadır. Rüşvetin kartlaştırılmış bu haliyle kamu görevlisi ve personel arasında kalınca bir göbek bağı oluşmaktadır. Bu bağdan ne tür pisliklerin akacağı herkesin malumudur.

Etik Kurulunun çikolata lokumla uğraşacağı yerde bu tür rüşvet uygulamalarının önüne geçecek tedbirleri alması daha önemlidir. Ayrıca kurumların etik ilkelerinin oluşturulması ve takibinin sağlanması için iyi bir mekanizmanın oluşturulması da Etik Kurulunun görevi olmalıdır.

Osman ALPAY