TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI

III. Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu

Madde 159 – Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kurulur ve görev yapar.
Kurulun Başkanı, Adalet Bakanıdır. Adalet Bakanlığı Müsteşarı Kurulun tabiî üyesidir. Kurulun üç asıl ve üç yedek üyesi Yargıtay Genel Kurulunun, iki asıl ve iki yedek üyesi Danıştay Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından, her üyelik için gösterecekleri üçer aday içinden Cumhurbaşkanınca, dört yıl için seçilir. Süresi biten üyeler yeniden seçilebilirler. Kurul, seçimle gelen asıl üyeleri arasından bir başkanvekili seçer.

Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu; adlî ve idarî yargı hâkim ve savcılarını mesleğe kabul etme, atama ve nakletme, geçici yetki verme, yükselme ve birinci sınıfa ayırma, kadro dağıtma, meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar verme, disiplin cezası verme, görevden uzaklaştırma işlemlerini yapar.

Adalet Bakanlığı'nın, bir mahkemenin veya bir hâkimin veya savcının kadrosunun kaldırılması veya bir mahkemenin yargı çevresinin değiştirilmesi konusundaki tekliflerini karara bağlar. Ayrıca Anayasa ve kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirir.

Kurul kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamaz.

Kurulun görevlerini yerine getirmesi, seçim ve çalışma usulleriyle itirazların Kurul bünyesinde incelenmesi esasları kanunla düzenlenir.

Adalet Bakanlığı'nın merkez kuruluşunda geçici veya sürekli olarak çalıştırılacak hâkim ve savcıların muvafakatlarını alarak atama yetkisi Adalet Bakanına aittir.

Adalet Bakanı Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun ilk toplantısında onaya sunulmak üzere, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde hizmetin aksamaması için hâkim ve savcıları geçici yetki ile görevlendirebilir.

Madde 148/3- Anayasa Mahkemesi, Cumhurbaşkanını, Bakanlar Kurulu üyelerini, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Askerî Yargıtay, Askerî Yüksek İdare Mahkemesi Başkan ve üyelerini, Başsavcılarını, Cumhuriyet Başsavcıvekilini, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ve Sayıştay Başkan ve üyelerini görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar.

HAKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU KANUNU 

KURUL ÜYELERİ HAKKINDA SORUŞTURMA:

Madde 17 - Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun Başkanvekili ile asıl ve yedek üyeleri haklarında, disiplin işlemleriyle görevlerinden doğan veya görevleri sırasında işlenen suçlarından dolayı, özel kanunlarındaki hükümler uygulanır.

YARGITAY KANUNU

ALTINCI BÖLÜM: SUÇLARLA İLGİLİ İNCELEME, SORUŞTURMA VE KOVUŞTURMA

KİŞİSEL VE GÖREVLE İLGİLİ SUÇLAR:

Madde 46 - Yargıtay Birinci Başkanı, birinci başkanvekilleri, daire başkanları, üyeleri, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıvekilinin görevleriyle ilgili veya kişisel suçlarından dolayı haklarında soruşturma yapılabilmesi Birinci Başkanlık Kurulunun kararına bağlıdır. Ancak, ağır cezayı gerektiren suçüstü hallerinin hazırlık ve ilk soruşturması genel hükümlere tabidir.

Birinci Başkanlık Kurulu, kendisine intikal eden veya ettirilen ihbar ve şikayetleri inceleyerek soruşturma açılmasını gerektirir nitelikte gördüğü takdirde, ilk soruşturma yapılması için ceza dairesi başkanlarından birini görevlendirir. Aksi takdirde dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verir. Bu karar kesindir.

Soruşturma ile görevlendirilen başkan, soruşturmayı ikmal ettikten sonra evrakı Birinci Başkanlık Kuruluna gönderir. Soruşturmayı yapan ceza dairesi başkanı sorgu hakiminin yetkisini haiz olup Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun ilk soruşturmaya ait hükümlerini uygular. Vereceği tutuklama ve tutuklamanın kaldırılması veya kefaletle salıvermeye ait kararları Birinci Başkanlık Kurulunun onaması ile tekemmül eder.

Birinci Başkanlık Kurulu, incelediği evrakı eksik bulursa soruşturmayı yapan başkana tamamlattırır. Son soruşturmanın açılmasına gerek görmediği takdirde evrakın işlemden kaldırılmasına, aksi halde son soruşturmanın açılmasına karar verir ve görevle ilgili suçlarda Anayasa Mahkemesine, kişisel suçlarda Yargıtay Ceza Genel Kuruluna tevdi olunmak üzere dosyayı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderir.

Evrakın işlemden kaldırılmasına dair verilen kararlar kesindir.
Sanık, Ceza Genel Kurulunca verilen kararın tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde yeniden incelenmesini isteyebilir.
Haklarında inceleme ve soruşturma yapılacakların, inceleme ve soruşturma mercilerinin tayininde son görev ve sıfatları esas alınır. Sıkıyönetim Kanununda sözü edilen yetkili izin mercii, Yargıtay Büyük Genel Kuruludur.

DANIŞTAY KANUNU

YEDİNCİ BÖLÜM: CEZA KOVUŞTURMASI SORUŞTURMA

Madde 76 - 1.- Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyelerin görevlerinden doğan veya görevleri sırasında işlemiş bulundukları suçlardan dolayı, Danıştay Başkanının seçeceği bir daire başkanı ile iki üyeden oluşan bir kurul tarafından ilk soruşturma yapılır.

2. Danıştay Başkanı hakkında soruşturma, kendisinin katılmayacağı Başkanlık Kurulunca seçilecek bir daire başkanı ile iki üyeden oluşan bir kurul tarafından yürütülür.

3. Kurul, soruşturma sonunda düzenleyeceği fezlekeyi ve buna ilişkin evrakı Danıştay Başkanına, soruşturma Danıştay Başkanı hakkında ise fezlekeyi ve evrakı başkanvekiline verir. Bu husustaki dosya Danıştay Başkanı veya vekili tarafından gerekli karar verilmek üzere İdari İşler Kurulu Başkanlığına tevdi edilir. Bu Kurulun vereceği kararlar sanığa ve varsa şikayetçiye tebliğ olunur.

4. Yargılamanın men'i kararı kendiliğinden ve son soruşturmanın açılmasına dair kararlar itiraz üzerine İdari İşler Kurulu Başkan ve üyelerinin katılmayacağı Danıştay Genel Kurulunda incelenir.

5. Danıştay Genel Kurulunun bu toplantılarında yeter sayı en az otuzbirdir. Toplantıda hazır bulunanlar çift sayıda ise en kıdemsiz üye toplantıya katılmaz.

ŞAHSİ SUÇLARIN KOVUŞTURMA USULÜ

Madde 82 - 1. Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyelerin şahsi suçlarının takibinde Yargıtay Başkanı, Cumhuriyet Başsavcısı ve üyelerinin şahsi suçlarının takibi ile ilgili hükümler uygulanır.

2. 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanunu gereğince, Danıştay Başkanı, başkanvekilleri, Danıştay Başsavcısı ve daire başkanları ile üyeler hakkında kovuşturma yapılması Başkanlık Kurulunun iznine tabidir.

A Ç I K L A M A

Anayasanın 159. maddesine göre, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun üç asıl ve üç yedek üyesi Yargıtay Genel Kurulundan, iki asıl ve iki yedek üyesi Danıştay Genel Kurulundan seçilen kendi üyeleri arasından seçilmektedir. Bu itibarla Kurulun üyeleri Yargıtay ve Danıştay üyelerinden oluşmaktadır. Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Üyelerinin yargılanması da Yargıtay ve Danıştay Üyelerinin yargılanması usulüne tabi olmalıdır.

Ancak burada bir görevleri ile ilgili suç ve kişisel suç ayırımı yapmak gerekmektedir. Anayasanın 148/3 fıkrasında, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Üyelerinin, Yargıtay ve Danıştay Üyelerinin görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Anayasa Mahkemesinin Yüce Divan sıfatıyla yargılama yapacağı belirtilmektedir. Ayrıca Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanununun 17. maddesinde, Kurulun asıl ve yedek üyelerine, disiplin işlemleriyle görevlerinden doğan veya görevleri sırasında işlenen suçlardan dolayı, özel kanunlardaki hükümler uygulanır demektedir.
Burada Hakimler ve Savcılar Kurulunun, Kurul olarak verdiği kararlara karşı yargı merciine başvurulamayacağını da unutmamak gerekmektedir. 
Yargıtay ve Danıştay Üyelerinin yargılanması usulü ile ilgili olarak; Danıştay Kanunu 76. maddesi, görevlerinden doğan ve görevleri sırasında işlemiş bulundukları suçlar nedeniyle Danıştay Üyelerinin soruşturma aşamalarına değinmektedir. Danıştay Kanunu 82. maddesinde de, şahsi suçlarının kovuşturulması yönünden Yargıtay Üyelerinin şahsi suçlarının takibi ile ilgili hükümlere atıf yapmaktadır.
Yargıtay Kanununun 46. maddesinde, Yargıtay Üyelerinin soruşturma usulünde ayırım yapmış ve “görevleriyle ilgili veya kişisel suçların” ayrı, “ağır cezayı gerektiren suçüstü hallerinin” ayrı hükümlere tabi olduğuna işaret etmiştir. 

Görevleriyle ilgili veya kişisel suçlar ile ilgili, Birinci başkanlık Kurulu, Yargıtay Ceza Dairesi Başkanı aracılığıyla soruşturma yaptırdıktan sonra, son soruşturmanın açılmasına gerek görmediği takdirde evrakın işlemden kaldırılmasına, aksi halde son soruşturmanın açılmasına karar verir. Görevle ilgili suçlarda, Anayasa Mahkemesine, kişisel suçlarda Yargıtay Ceza Genel Kuruluna tevdii olunmak üzere dosyayı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderir.

Sonuç olarak, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunu oluşturan Yargıtay ve Danıştay üyelerinin, görevleriyle ilgili suçlardan dolayı yargılanması, Anayasa Mahkemesi tarafından Yüce Mahkeme sıfatıyla olmakta, kişisel suçlar ile ilgili olarak ise Yargıtay ve Danıştay Kanunundaki usûl takip edilerek dosya, Yargıtay veya Danıştay'ın ilgili Başkanlıklarınca ilgili Kurula gönderilmektedir.

Ağır cezayı gerektiren suçüstü hallerinin hazırlık ve ilk soruşturması ise genel hükümlere tabidir.

HSYK ÜYELERİ

Görevleri ile ilgili suçlar yargılamaları Anayasa Mahkemesi'nde Yüce Divan Sıfatıyla;

Kişisel Suçlar Yargıtay ve Danıştay Kanununca, İlgili Başkanlıklarca, İlgili Kurulda;

Ağır Cezayı gerektiran  Suçüstü halleri, Genel Hükümler

Yargıtay Kanununun, 9. maddesi, Birinci Başkan ile birinci başkanvekillerinden ve daire başkanlarından oluşan Başkanlar Kurulu bulunur demektedir.

Başkanlar Kurulunun yapısında görüleceği üzere, Daire Başkanları da bulunmaktadır ve Dairelerin önlerine gelen ve gelecek olan dosyalar ile ilgili olarak önceden görüş ve açıklamada bulunmaları, ihsas-ı rey oluşturabilecektir. Kaldı ki, yukarıda belirttiğimiz üzere, örneğin Yargıtay Ceza Genel Kurulu kişisel suçlarda, Yargıtay Üyeleri ile ilgili olarak, ilk derece mahkemesi olarak bakmaktadır.

Ayrıca önlerine gelme ihtimali olan veya olmayan bir dosya hakkında yapacakları beyan ve açıklamaları, Kurul Üyelerinin, savcı, hakim, mahkeme, bilirkişi veya tanıkları etkilemek amacıyla alenen sözlü veya yazılı beyanda bulunmaları, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 288 nci maddesinde yer alan Adil Yargılamayı Etkilemeye Teşebbüs suçunu oluşturabilecektir.  Suçun faili yönünden kanun bir ayırım yapmamış olup, herhangi bir kişi olabilir, failin sıfatı (kamu görevlisi, basın yayın kuruluşu mensubu ya da özel kişi olması) önem taşımaz. (Türk Ceza Kanunu Yorumu-Ali Parlar, Muzaffer Hatipoğlu, 2. cilt, Sayfa 1925)

Mert Uluhanlı